Historia miasta
Historia Starogardu Gdańskiego
Od Starigrodu, przez miasto-twierdzę i przemysł, po współczesną stolicę Kociewia.
Nie jedna data, lecz warstwy
Od Starigrodu do miasta przemysłu, sportu i Kociewia.
Historia Starogardu nie mieści się w jednym zabytku. Zaczyna się przed pierwszą pisaną wzmianką, prowadzi przez Joannitów i Krzyżaków, czasy sejmików pomorskich, pruski przemysł, powrót do Polski, wojenną tragedię i współczesne rewitalizacje.
Najlepiej poznawać ją w terenie: na Rynku, przy basztach, nad Wierzycą, w dawnych młynach, na dworcu i w miejscach związanych z ludźmi, którzy rozsławili miasto.
Kronika
Dziewięć rozdziałów.
Jedno miasto.
Daty porządkują opowieść, ale każdy etap pozostawił widoczne ślady w dzisiejszym Starogardzie.
Zanim pojawiła się nazwa
Okolica była zasiedlana już w neolicie i znajdowała się w pobliżu dawnego szlaku bursztynowego. Rzeka i dogodne przejścia sprzyjały osadnictwu.
Pierwszy zapis: Starigrod
Książę pomorski Grzymisław przekazał lewobrzeżną twierdzę Joannitom. Nazwa miejscowości po raz pierwszy pojawiła się w dokumencie.
Miasto-twierdza
Krzyżacy przejęli prawobrzeżną część osady, zbudowali regularne miasto otoczone murami i w 1348 roku nadali mu prawa miejskie. Dwa krzyże w herbie przypominają Joannitów i Zakon Krzyżacki.
Pomorski ośrodek polityczny
W czasach Rzeczypospolitej odbywały się tu sądy grodzkie i ziemskie oraz zjazdy sejmikowe. Miasto doświadczało również wojen, zaraz i pożarów.
Ogień zmienia centrum
Wielki pożar zniszczył znaczną część zabudowy. Ocalała fara św. Mateusza. Dzisiejszy Rynek jest w dużej mierze rezultatem późniejszych odbudów.
Przemysł, kolej i nowe dzielnice
Powstawały fabryki, gorzelnia Winkelhausena, młyny Wiecherta i Stado Ogierów. Linia kolejowa z lat 1870–1871 otworzyła miasto na większe rynki.
Powrót do Polski
Do Starogardu wkroczyła Błękitna Armia generała Józefa Hallera. Okres międzywojenny przyniósł rozwój polskich instytucji i tradycji wojskowych.
Okupacja i pamięć
Był to jeden z najtragiczniejszych rozdziałów. Mieszkańcy Pomorza i Kociewia byli więzieni i mordowani, m.in. w Lesie Szpęgawskim.
Odzyskiwanie miasta
Rewitalizacje Rynku, dworca, Alei Wojska Polskiego i Parku Miejskiego ponownie połączyły historię z codziennym życiem. W 2026 roku otwarto Centrum Deyny.
Czytaj dalej
Historia ma swoje
adresy.
Średniowiecze i miastoRynek, ratusz i mury
Wiek przemysłuWiechertowie i młyny
Nowa epokaKolej zmienia miasto
Biografie